Miasta w Polsce stoją przed kluczowym wyzwaniem – transformacją w kierunku zrównoważonej przyszłości. Nadchodzące lata będą świadkiem gruntownych zmian w przestrzeni miejskiej, które mają na celu poprawę jakości życia mieszkańców oraz ochronę środowiska naturalnego. Jednym z kluczowych elementów tej transformacji będzie inwestowanie w zielone inicjatywy, począwszy od modernizacji infrastruktury po stworzenie nowych terenów rekreacyjnych.
Dzięki wsparciu Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) oraz programów unijnych, miasta uzyskają dostęp do preferencyjnych kredytów, które umożliwią realizację projektów proekologicznych. Kielce, jako pionier w tej dziedzinie, będzie pierwszym miastem, które skorzysta z tej formy finansowania, inwestując w przedsięwzięcia związane z gospodarką wodną, efektywnością energetyczną i odnawialnymi źródłami energii.
Zmiany te nie ograniczą się jedynie do Kielc – według danych, do końca roku BGK planuje podpisać ponad 200 umów na preferencyjne pożyczki, a wartość zgłoszonych wniosków już przekroczyła miliard złotych. Te środki pozwolą miastom na realizację projektów, które znacząco zmodyfikują przestrzeń miejską, wprowadzając zielone dachy, tereny rekreacyjne, ekologiczny transport oraz inne rozwiązania służące redukcji emisji i edukacji ekologicznej mieszkańców.
Zielone dachy
Zielone dachy to kluczowy element zielonej infrastruktury, która transformuje przestrzeń miejską. Przykładem jest ogród na dachu Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego, oferujący panoramiczny widok na stolicę. Tego typu rozwiązania nie tylko poprawiają estetykę, ale także mają wymierne korzyści środowiskowe.
Zielone dachy zmniejszają temperaturę w miastach, walcząc z efektem miejskiej wyspy ciepła. Dzięki temu, przyczyniają się do redukcji temperatury. Dodatkowo, wchłaniają one zanieczyszczenia i poprawiają bilans wodny poprzez infiltrację wód opadowych, wspierając procesy retencji wody.
W Krakowie realizowane są projekty zazieleniania przestrzeni miejskiej, w tym zagospodarowanie Parku Duchackiego i utworzenie parków kieszonkowych. Tego typu rozwiązania, łączące ogrody na dachach z zieloną infrastrukturą, stają się coraz powszechniejsze w polskich miastach, przyczyniając się do stworzenia inteligentnych, zrównoważonych przestrzeni miejskich.
Przykłady z Europy pokazują, że inwestycje w zielone dachy przynoszą wymierne korzyści. W Bazylei 170,000 mieszkańców korzysta z 1 miliona metrów kwadratowych zielonych dachów, a Kopenhaga planuje stworzyć około 200,000m2 powierzchni zielonych dachów do roku 2025. Miasta takie jak Hamburg, Brema, Stuttgard i Monachium w Niemczech aktywnie wspierają budowę tego typu rozwiązań, oferując dotacje i ulgi podatkowe.
Rewitalizacja przestrzeni
Rewitalizacja terenów miejskich to kluczowy element zielonej transformacji naszych miast. W Krakowie możemy zaobserwować projekty, takie jak rewitalizacja Placu Axentowicza czy tworzenie parków kieszonkowych, które ożywiają przestrzeń publiczną i zwiększają liczbę terenów zielonych. Podobne przedsięwzięcia, jak przekształcenie nieużywanego wiaduktu kolejowego w nowojorski High Line Park, pokazują, że rewitalizacja może przyciągać turystów i stymulować rozwój całych dzielnic.
Projekty rewitalizacyjne obejmują zazielenianie terenów, tworzenie miejsc odpoczynku i rekreacji, co bezpośrednio przekłada się na poprawę jakości życia mieszkańców oraz zwiększenie atrakcyjności naszych miast. Kluczową rolę odgrywa tu aktywne zaangażowanie społeczności lokalnej, które może przyjmować formę warsztatów, spotkań konsultacyjnych czy tworzenia grup roboczych.
Instrumenty finansowe, takie jak pożyczki na zieloną transformację miast oferowane przez Bank Gospodarstwa Krajowego, stanowią istotne wsparcie dla tego typu projektów. Łączenie form zwrotnego i bezzwrotnego finansowania pozwala na realizację przedsięwzięć, które wcześniej mogłyby nie uzyskać dofinansowania. Dzięki temu rewitalizacja przestrzeni publicznej staje się realną szansą na ożywienie naszych miast i stworzenie przyjaznego, ekologicznego otoczenia dla mieszkańców.
Transport ekologiczny
Ekologiczny transport odgrywa kluczową rolę w zielonej transformacji miast. Rozwój elektromobilności, w tym budowa infrastruktury ładowania pojazdów elektrycznych, staje się priorytetem. Miasta inwestują w zeroemisyjny transport publiczny, taki jak elektryczne autobusy i tramwaje, oraz rozbudowują infrastrukturę rowerową, aby zachęcić mieszkańców do aktywnej i przyjaznej środowisku mobilności.
Koncepcja miasta 15-minutowego promuje aktywne formy przemieszczania się – piesze i rowerowe. Efektywny transport publiczny ma na celu ograniczenie korzystania z samochodów prywatnych i redukcję emisji zanieczyszczeń. Wiele europejskich miast wdraża już alternatywne rozwiązania transportowe, takie jak współużytkowanie pojazdów elektrycznych, rowerów i rowerów elektrycznych.
Dostępne są dotacje z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę Klimat i Środowisko (FEnIKS) na projekty związane z ekologicznym transportem, m.in. na budowę i modernizację infrastruktury kolejowej, zakup zeroemisyjnego taboru, rozwój infrastruktury rowerowej oraz inwestycje w niskoemisyjny transport publiczny. Samorządy mogą również ubiegać się o dotacje na gospodarowanie odpadami i ochronę środowiska.
Redukcja emisji
Redukcja emisji to priorytet w zielonej transformacji miast. Miasta globalnie są odpowiedzialne za 60-80% całkowitego zużycia energii i 75% emisji CO2. Dlatego konieczne jest podwojenie wysiłków w poprawie czyste powietrza i efektywności energetycznej do 2030 r., zgodnie z ustaleniami COP28.
Banki, takie jak Bank Gospodarstwa Krajowego, oferują preferencyjne pożyczki na projekty związane z redukcją negatywnego oddziaływania na środowisko. Dotują one rozwój odnawialnych źródeł energii (OZE), wdrażanie energooszczędnych technologii oświetlenia, termomodernizację budynków i rozwój energetyki rozproszonej. W Kielcach już realizowane są inwestycje w energooszczędne oświetlenie, co generuje oszczędności z tytułu mniejszego zużycia prądu.
Miasta inwestują również w systemy monitoringu powietrza i zużycia energii. Wykorzystanie ciepła odpadowego z różnych instalacji miejskich, takich jak centra danych, może przynieść wymierne oszczędności i redukcję emisji CO2. Przykładowo, w Hamburgu dzięki wykorzystaniu ciepła z zakładów chemicznych, zaoszczędzono 160 tys. MWh rocznie, zmniejszając emisje CO2 o 20 tys. ton.
Poprawa efektywności energetycznej, poprzez lepszą termomodernizację i izolację budynków, to najskuteczniejsza sfera działań w kontekście redukcji emisji. Masowa modernizacja budynków komunalnych i prywatnych oraz instalacja OZE może przynieść szybkie korzyści w zmniejszeniu zanieczyszczeń powietrza. Kluczowe jest zatem efektywne wydatkowanie środków publicznych na te inwestycje, a nie na mniej skuteczne rozwiązania.
Miejsca odpoczynku
Tworzenie atrakcyjnych i funkcjonalnych miejsc odpoczynku to istotny element zielonej transformacji naszych miast. Coraz więcej projektów rewitalizacyjnych koncentruje się na budowaniu parków miejskich, terenów rekreacyjnych oraz wzmacnianiu błękitno-zielonej infrastruktury w przestrzeni publicznej. Takie działania nie tylko poprawiają jakość życia mieszkańców, ale również zwiększają atrakcyjność i konkurencyjność polskich miast.
Przykładem jest Program InPost Green City, który obejmuje już 54 miasta uczestniczące w blisko 60 inicjatywach ekologicznych. W ramach tego programu zainstalowano ponad 1200 czujników monitorujących jakość powietrza, a flota 1000 aut elektrycznych InPost minimalizuje emisję CO2 w dostawach. Ponadto, na terenie całego kraju zazieleiono blisko 300 urządzeń Paczkomat® z zielonymi dachami.
Współpraca InPost Green City z Miastem Stołecznym Warszawą zaowocowała licznymi projektami, takim jak powstanie nowego parku kieszonkowego na Mokotowie. Edustrefa InPost Green City w 2023 roku odwiedziła 6 polskich miast, angażując ponad 6600 osób w proekologiczne aktywności.
Innym przykładem jest projekt „Śląskie. Przywracamy błękit”, który otrzymał dofinansowanie w wysokości ponad 467 000 euro. Zakłada on m.in. nasadzenie około 20 dużych drzew na placu Bolesława Chrobrego w Bielsku-Białej, wprowadzenie biologicznie czynnych stref zieleni oraz stworzenie miejsca odpoczynku dla mieszkańców, łączącego funkcjonalność z ekologią.
Realizacja tego typu projektów to ważny krok w kierunku budowania miast przyjaznych mieszkańcom, z dostępnymi i atrakcyjnymi terenami rekreacyjnymi w zasięgu 15-minutowego spaceru lub jazdy rowerem. To inwestycja w poprawę jakości życia oraz zwiększenie atrakcyjności naszych przestrzeni publicznych.
Edukacja ekologiczna
Edukacja ekologiczna odgrywa kluczową rolę w powodzeniu zielonej transformacji miast. Obejmuje ona podnoszenie świadomości mieszkańców w zakresie zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska. W ramach projektów smart city wdrażane są systemy monitoringu zużycia energii i jakości powietrza, co pozwala na edukowanie mieszkańców i zachęcanie ich do bardziej ekologicznych zachowań.
Partycypacja społeczna w projektach rewitalizacyjnych, takich jak tworzenie ogrodów społecznościowych czy parków kieszonkowych, przyczynia się do zwiększenia zaangażowania mieszkańców w ochronę środowiska miejskiego. Dzięki tym inicjatywom, mieszkańcy mogą bezpośrednio doświadczać korzyści płynących z zielonych przestrzeni i aktywnie uczestniczyć w ich tworzeniu.
Ponadto, organizacja warsztatów, kampanii informacyjnych i wydarzeń ekologicznych pozwala na efektywne podnoszenie świadomości ekologicznej w społeczeństwie. Współpraca z organizacjami pozarządowymi i lokalnymi grupami mieszkańców jest kluczowa dla zwiększenia aktywności i zaangażowania w działania na rzecz ochrony środowiska na poziomie miasta.
